Mực in áo thun có mấy loại? Gốc nước, plastisol, phá gam khác gì nhau

Mực in áo thun có 4 họ chính: plastisol (gốc nhựa PVC, nằm trên mặt vải), mực gốc nước (water-based, thấm vào sợi vải), mực phá gam hay discharge (tẩy thuốc nhuộm của vải rồi lên màu vào chính chỗ vừa tẩy), và mực pigment kỹ thuật số dùng cho máy DTG, DTF. Ba loại đầu chạy qua khung in lụa, loại thứ tư chạy qua máy in. Khác biệt lớn nhất giữa chúng không phải màu sắc — mà là mực nằm TRÊN vải hay nằm TRONG sợi vải.

Có một cuộc hội thoại lặp lại gần như mỗi tuần ở khâu tư vấn. Chủ brand gửi file thiết kế, hỏi: "Bên mình in lụa được không anh?". Xưởng trả lời được. Hai bên chốt. Ba tuần sau hàng về, áo sờ vào cứng một mảng như miếng đề can dày, khác hẳn cái áo mẫu mà brand cầm ở hội chợ và mê tới mức quyết định làm brand.

Không ai nói dối ai cả. Vấn đề là câu hỏi sai. "In lụa" là tên cái máy — là chuyện gạt mực qua khung lưới. Còn cái quyết định áo sờ ra sao, giặt bao lâu thì phai, có ngột ngạt khi mặc buổi trưa Sài Gòn không, lại là chất mực đổ vào khung. Cùng một khung lụa, đổ plastisol ra một loại áo, đổ mực gốc nước ra một loại áo khác hẳn.

Bảng so sánh 4 loại mực in áo thun

Đọc bảng theo chiều dọc cột "Mực nằm đâu" trước, các dòng còn lại sẽ tự giải thích.

Bảng này giải thích vì sao hai xưởng cùng nhận "in áo thun" mà báo giá lệch nhau tới vài lần, và vì sao xưởng nào cũng có sẵn plastisol. Xem thêm 6 kỹ thuật in phổ biến cho brand streetwear nếu bạn cần nhìn từ phía máy móc thay vì phía hoá chất.

Mực plastisol là gì và vì sao xưởng nào cũng chuộng?

Plastisol là mực gốc nhựa PVC pha chất hoá dẻo, khi gặp nhiệt thì các hạt nhựa chảy và dính vào nhau thành một màng phủ lên trên sợi vải. Nó không có dung môi bay hơi, nên để trên khung qua đêm hôm sau vẫn kéo tiếp được, không khô cứng trong lưới.

Đó chính là lý do thật sự khiến plastisol thống trị các xưởng in lụa — không phải vì nó đẹp nhất, mà vì nó dễ sống chung với con người. Thợ đi ăn trưa hai tiếng, khung vẫn nguyên. Đơn 500 áo đang chạy dở, chiều mai chạy tiếp cũng được. Với một xưởng ăn theo sản lượng, cái đó đáng giá hơn mọi lời quảng cáo về độ mềm.

Đổi lại, brand nhận về một lớp nhựa nằm trên áo. In mảng lớn kín ngực thì mặc trời nóng thấy bí, và khi kéo căng vùng in, màng nhựa chịu lực trước sợi vải nên dễ rạn. Nếu bạn đang gặp đúng chuyện đó, đọc vì sao hình in bị bong tróc và nứt.

Mực in gốc nước có thật sự bền không?

Bền — với điều kiện được sấy đủ lâu. Mực gốc nước không "khô" là xong, nó phải bay hết nước rồi mới bắt đầu liên kết vào sợi vải, nên cần giữ nhiệt lâu hơn plastisol đáng kể. Tài liệu kỹ thuật ngành in phổ biến ghi plastisol chín quanh 150–160°C trong khoảng 30 giây, còn mực gốc nước cần quanh 160–165°C và giữ tới khoảng 120 giây.

Chênh lệch đó là gốc của phần lớn lời than "in gốc nước không bền". Cùng một băng chuyền sấy, cùng một tốc độ, plastisol chín còn mực nước mới chỉ khô mặt — bên trong chưa liên kết. Áo ra khỏi máy trông hoàn hảo. Đến lần giặt thứ ba mới lộ.

Nói cách khác, khi một xưởng nhận cả hai loại mực mà không đổi thông số sấy giữa các đơn, brand là người trả giá chứ không phải xưởng. Đây là câu hỏi đáng giá nhất bạn có thể đặt ra: "Đơn mực nước bên mình chạy băng chuyền tốc độ khác đơn plastisol không?". Người trả lời được ngay là người có làm thật.

Bù lại cho sự khó tính đó, mực gốc nước cho cảm giác sờ gần như phẳng với mặt vải và thoáng khí — thứ mà các brand làm daily wear cotton theo đuổi. Chi tiết về độ mềm, xem cách làm hình in mềm không cộm.

In phá gam (discharge) là gì và vì sao không nên dùng cho logo brand?

In phá gam không đắp màu lên áo — nó tẩy thuốc nhuộm ra khỏi sợi vải ở đúng vùng cần in, rồi đưa pigment mới vào chính chỗ vừa tẩy trống. Vì không có lớp mực nào nằm trên bề mặt, sờ vào hình in không phân biệt được với phần vải còn lại. Đó là lý do những chiếc áo vintage sờ "như không in gì" mà hình vẫn rõ.

Nhưng phá gam là kỹ thuật có nhiều điều kiện ràng buộc nhất trong cả bốn loại, và local brand mới thường chỉ biết điều đó sau khi đã đặt hàng:

• Chỉ ăn trên cotton 100% nhuộm thuốc nhuộm hoạt tính. Polyester 100% không phá được, vì chất khử tấn công liên kết thuốc nhuộm trên sợi cellulose, còn phân tử màu trong sợi poly thì nó không đụng tới. Vải pha CVC hay TC phá ra loang lổ kiểu heather: phần cotton mất màu, phần poly giữ nguyên.
• Màu ra không đoán trước chính xác được. Cùng một công thức mực, áo nền đỏ, xanh royal hay xanh lá thường cho kết quả ngả tông đục vì hệ thuốc nhuộm của chúng khó tẩy. Hai lô vải nhuộm khác đợt cũng ra hai sắc khác nhau.
• Chất kích hoạt pha xong dùng trong ngày. Hoạt chất khử thông dụng là dạng formaldehyde sulfoxylate; sau khi pha vào mực, hiệu lực chỉ giữ tốt trong khoảng 6–8 giờ, nên xưởng phải pha theo ca chứ không pha sẵn để dành.

Từ ba ràng buộc trên, rút ra một nguyên tắc rất thực dụng: dùng phá gam cho hiệu ứng, đừng dùng cho nhận diện. Một hình graphic vintage sai lệch vài phần sắc độ giữa các lô thì không ai để ý, thậm chí còn được khen là "chất". Nhưng logo thương hiệu chốt theo mã Pantone mà mỗi lô ra một tông thì brand tự phá nhận diện của chính mình — đọc thêm cách chốt mã màu để không lệch màu giữa các lô.

Một điểm nữa ít xưởng nói: vì hoạt chất phá gam thuộc nhóm sinh formaldehyde, áo in phá gam cần được sấy và xử lý kỹ, và dư lượng formaldehyt trên hàng dệt may bán tại Việt Nam có ngưỡng quy định — chi tiết trong bài công bố hợp quy và dấu CR cho quần áo. Nếu bạn định làm phá gam cho hàng trẻ em, đây là chỗ phải hỏi kỹ trước khi ký.

Máy DTG và DTF dùng mực gì?

Cả DTG lẫn DTF đều chạy mực pigment gốc nước, nhưng đường mực đi tới sợi vải thì ngược nhau — và đó là lý do hai kỹ thuật cho cảm giác sờ khác nhau dù cùng gốc mực.

DTG phun mực thẳng xuống mặt vải như máy in phun in xuống giấy. Trên áo nền tối, vải phải được xịt pretreatment trước để lớp mực trắng có chỗ bám thay vì chìm mất vào sợi — chi tiết ở bài in DTG trên áo tối màu. Kết quả nằm trong sợi vải, gần với triết lý của mực gốc nước in lụa.

DTF thì in mực lên một tấm phim, rắc keo bột polyurethane lên mực còn ướt, sấy chảy keo rồi ép nhiệt tấm phim đó lên áo. Nghĩa là cái bám vào áo là một màng màu có keo — về mặt vật lý, nó thuộc nhóm "nằm trên vải" giống plastisol hơn là giống mực nước, dù thành phần mực là gốc nước. Bù lại nó bám được lên cả vải poly mà DTG chịu thua. So sánh đầy đủ ở DTG vs DTF: chọn cái nào cho local brand và bảng tra kỹ thuật in × chất liệu.

Tại xưởng HYPO, phần in chạy in-house bằng 2 máy DTG Brother GTX và 2 dàn DTF, cùng 4 máy thêu vi tính và máy khắc laser. Chúng tôi không đặt khung in lụa tại xưởng, nên plastisol và phá gam không phải thứ HYPO nhận làm — nói thẳng để bạn khỏi mất thời gian: nếu mẫu của bạn buộc phải phá gam, chúng tôi sẽ nói ngay từ buổi tư vấn thay vì nhận rồi gửi ra ngoài.

Local brand mới nên chọn loại mực nào?

Chọn theo số lượng mỗi mẫu trước, chọn theo cảm giác sờ sau. Chi phí in lụa nằm phần lớn ở khâu làm khung và canh màu, chia đều cho cả lô; còn in số không tốn khung nhưng đơn giá mỗi áo gần như cố định.

1. Drop nhiều mẫu, mỗi mẫu vài chục áo — mực pigment số (DTG/DTF). Không tốn khung nên in 50 áo một mẫu vẫn hợp lý, đúng nhịp của brand đang test thị trường với MOQ quanh 50 áo/mã.
2. Một mẫu chủ lực vài trăm áo trở lên, ít màu — in lụa plastisol nếu cần màu đanh và che nền, hoặc gốc nước nếu ưu tiên mềm thoáng. Càng nhiều áo, chi phí khung càng loãng.
3. Áo nền tối, hình nhiều màu, muốn sờ không thấy lớp in — phá gam là lựa chọn duy nhất cho đúng cảm giác đó, với điều kiện chấp nhận sai số màu và dùng vải cotton 100%.
4. Hình có gradient, ảnh chụp, chi tiết li ti — mực số, vì in lụa phải tách màu thành từng khung riêng, càng nhiều màu càng đội chi phí.

Sau khi chọn được loại mực, đừng quên đưa chi phí in vào giá vốn trước khi chốt giá bán — bạn có thể dùng công cụ tính giá bán sàn của HYPO để xem thực lãi mỗi đơn sau phí sàn.

Hỏi xưởng thế nào để biết họ dùng mực gì?

Ba câu hỏi dưới đây phân loại được xưởng nhanh hơn mọi bảng báo giá. Người làm thật trả lời trong vài giây; người chỉ nhận đơn rồi đẩy ra ngoài sẽ vòng vo.

1. "In lụa bên mình chạy mực gì — plastisol hay gốc nước?" Câu này thay cho câu "bên mình in lụa được không". Nó buộc xưởng phải nói về hoá chất, không nói về máy.
2. "Thông số sấy cho đơn mực nước khác đơn plastisol thế nào?" Nếu câu trả lời là "chạy chung một tốc độ" thì bạn biết trước rủi ro bong sau vài lần giặt.
3. "Với áo nền này, phá gam ra tông gì — có mẫu thử trên đúng lô vải không?" Không có mẫu thử trên đúng lô vải thì không nên chốt đơn phá gam số lượng lớn.