Hình in trên áo bị lệch vị trí: lệch bao nhiêu là chấp nhận được?

Mức phổ biến trong nghề là ±1cm so với vị trí ghi trong tech pack cho hình in ngực hoặc lưng, chặt hơn ở nhãn cổ tagless (khoảng ±0,5cm) vì mắt người cực nhạy với vùng sát chân cổ. Nhưng con số chỉ là một nửa câu trả lời. Nửa còn lại quan trọng hơn: lệch ngẫu nhiên mỗi áo một hướng là sai số bình thường của việc in lên vải co giãn; lệch cùng một hướng trên cả lô là lỗi canh máy — xưởng phải làm lại.

Cảnh này lặp lại mỗi mùa: bạn nhận thùng hàng, bóc ba cái đầu tiên ra thấy ổn, gấp lại, đăng bán. Đến áo thứ hai mươi mấy thì thấy hình in nằm hơi cao. Bạn lôi cả chồng ra xếp cạnh nhau trên sàn nhà, và lúc đó mới nhìn thấy thứ mà một chiếc áo lẻ không bao giờ cho bạn thấy: hình in nhấp nhô như sóng.

Câu hỏi tiếp theo luôn là câu khó nhất — "vậy cỡ này là bình thường hay là xưởng làm ẩu?". Nếu bạn nhắn hỏi xưởng lúc này, chín trên mười lần bạn sẽ nhận về một câu trả lời chung chung kiểu "in tay thì phải có sai số em ơi". Câu đó không sai. Nó chỉ không đủ để bạn biết mình có đang bị cho qua chuyện hay không.

Vì sao hình in không bao giờ nằm đúng một chỗ trên mọi chiếc áo?

Vì áo thun không phải tờ giấy. Ba lý do vật lý, xếp theo mức độ gây lệch:

• Vải co giãn và người thao tác kéo mỗi lần một lực khác nhau. Với in DTG, chiếc áo phải được vuốt phẳng lên mặt bàn in (platen). Vuốt căng hơn nửa centimet ở khâu này thì khi áo được lấy ra, vải co lại, hình in dịch theo.
• Bản thân chiếc phôi đã không cân. Đường may thân, cổ, vai đều có sai số của khâu may. Bạn canh hình in theo đường giữa thân, nhưng nếu đường giữa của chiếc áo đó đã lệch sẵn thì hình in "đúng" vẫn nhìn ra lệch.
• In là công đoạn xử lý từng chiếc. Không có công đoạn nào trong xưởng may lặp lại tuyệt đối. Cắt, may, ép nhiệt, đóng gói — chỗ nào cũng có dung sai. Vấn đề của nghề không phải là triệt tiêu sai số, mà là giữ nó trong một khoảng đã thoả thuận trước, và không để nó lệch về cùng một phía.

Đây cũng là lý do các xưởng in nước ngoài công bố thẳng dung sai vị trí in trong điều khoản dịch vụ, thay vì hứa "in chuẩn tuyệt đối". Một xưởng in vải tại Anh ghi rõ họ chấp nhận sai lệch tới 2cm so với vị trí đích và không tính đó là hàng lỗi; trên diễn đàn nghề in áo T-Shirt Forums, thợ in thảo luận quanh mức 1/4 inch (khoảng 0,6cm) là nằm trong sai số may của chính chiếc áo, và loại bỏ áo khi lệch quá 1/2 inch (khoảng 1,3cm). Không ai trong nghề nói con số 0.

Phân biệt 3 kiểu lệch — cái nào bỏ qua, cái nào bắt làm lại

Trước khi cãi nhau về centimet, hãy xếp 10–15 áo cạnh nhau và nhìn hướng lệch. Kiểu lệch nói cho bạn biết nguyên nhân nằm ở đâu, và ai phải chịu.

1. Lệch ngẫu nhiên, mỗi áo một hướng — sai số thao tác

Áo này hình nhích lên, áo kia nhích xuống, áo khác lệch trái vài milimet. Trong khoảng dung sai đã chốt, đây là sai số bình thường của nghề và không có cách nào loại bỏ hoàn toàn nếu vẫn in trên vải thun. Mặc lên người, không ai nhìn ra. Đòi xưởng làm lại cả lô vì kiểu lệch này thường sẽ đưa bạn vào một cuộc thương lượng không có điểm dừng.

2. Lệch cùng một hướng trên cả lô — lỗi hệ thống, xưởng làm lại

Cả loạt áo đều bị hình in cao hơn 2cm, hoặc đều lệch sang phải. Đây không phải "tay người run". Đây là căn sai gốc toạ độ: định vị trên bàn in bị đặt sai, hoặc file thiết kế đặt sai vị trí trong khổ in, hoặc người ép DTF canh theo một mốc khác với mốc trong tech pack.

Nguyên tắc gọn để phân xử: sai số thì rải hai phía, lỗi thì dồn một phía. Lệch ngẫu nhiên là đặc tính của nghề. Lệch có hướng là lỗi cài đặt — và lỗi cài đặt thì sửa được, nên xưởng phải sửa.

Điều dễ chịu của kiểu lỗi này là nó thường được phát hiện ngay ở áo đầu tiên nếu xưởng có kiểm khâu đầu chuyền. Bạn nhận về nguyên lô lệch cùng hướng nghĩa là cả lô chạy xong mà không ai đo lại chiếc nào.

3. Hình in đúng vị trí nhưng áo bị xoắn — không phải lỗi in

Đây là kiểu gây tranh cãi nhiều nhất. Bạn đo từ cổ xuống thì đúng số, đo sang hai bên cũng đúng, nhưng mặc lên người thì hình in bị xoay đi. Thủ phạm là đường sườn áo bị xoắn theo chiều kim đồng hồ sau khi giặt — hiện tượng có tên riêng trong nghề, và nó đến từ vải chứ không từ khâu in. Bài về áo thun xoắn sườn (spirality) giải thích vì sao khâu xử lý vải mới là chỗ phải sửa.

Đo vị trí hình in từ đâu mới đúng?

Đo từ chân cổ sau — điểm cao nhất của vai — xuống mép trên của hình in; và đo lệch trái phải so với đường giữa thân, xác định bằng cách gập đôi áo theo chiều dọc. Không đo từ gấu áo, không đo từ đường may vai.

Lý do rất thực tế: gấu áo dịch chuyển theo size và theo độ co rút sau giặt, còn đường vai thì mỗi form một kiểu — áo tay lỡ có đường vai trễ xuống bắp tay, lấy nó làm mốc thì mỗi người đo một kiểu. Chân cổ là điểm ổn định nhất trên chiếc áo, và cũng là điểm mắt người tự động lấy làm chuẩn khi nhìn một người mặc áo.

Chuyện này nghe nhỏ nhưng là nguyên nhân của phần lớn các vụ tranh cãi mà chúng tôi gặp: brand đo từ vai, xưởng đo từ cổ, hai bên ra hai con số cách nhau 2–3cm trên đúng một chiếc áo, và cả hai đều tin mình đúng. Chốt mốc đo trước khi in rẻ hơn rất nhiều so với việc phân xử sau khi hàng đã về.

Kỹ thuật in nào dễ lệch hơn?

Mức độ rủi ro lệch phụ thuộc vào việc chiếc áo được định vị bằng máy hay bằng mắt người:

• In DTG — áo được lắp lên mặt bàn in cố định, phần mềm đưa hình vào toạ độ đã cài. Rủi ro lệch nằm ở khâu vuốt áo lên bàn, không nằm ở máy. Ổn định nhất khi in số lượng.
• In DTF ép nhiệt — người thao tác đặt miếng transfer lên áo rồi ép. Đây là khâu canh bằng mắt, nên dễ lệch nhất trong ba kỹ thuật nếu không dùng dưỡng định vị. Bù lại, lệch phát hiện sớm thì chỉ mất miếng transfer chứ chưa mất phôi. So sánh DTG và DTF.
• Thêu vi tính — vải được kẹp căng trong khung, máy chạy theo file nên vị trí trong khung rất chính xác. Nhưng nếu căng khung lệch thì không sửa được: tháo chỉ thêu để lại lỗ kim trên vải, áo thành hàng loại 2. Đây là lý do khâu thêu phải kiểm chiếc đầu kỹ hơn in. Xem thêm về thêu vi tính.

Riêng nhãn cổ in tagless cần dung sai chặt hơn hẳn: nó nằm ngay dưới chân cổ, nơi mắt có đường viền cổ áo làm thước so sánh, nên lệch 1cm ở đó nhìn rõ hơn lệch 2cm giữa ngực áo.

Cách ghi dung sai vào đơn hàng để không phải cãi nhau

Một dòng duy nhất trong tech pack xử lý được gần hết rủi ro tranh chấp. Ghi đủ bốn thứ:

1. Mốc đo: "đo từ chân cổ sau xuống mép trên hình in".
2. Con số vị trí: ví dụ 7cm, kèm chiều rộng hình in.
3. Dung sai: ví dụ ±1cm cho hình ngực, ±0,5cm cho nhãn cổ.
4. Quy tắc nghiệm thu: lệch có hướng trên cả lô thì xử lý thế nào, lệch vượt dung sai bao nhiêu phần trăm thì trả hàng.

Điểm số 4 là điểm hầu như không brand mới nào ghi, và cũng là điểm quyết định lúc căng thẳng. Bạn không thể đo hết 300 áo, nên phải rút mẫu — cách rút mẫu và ngưỡng chấp nhận theo AQL đã được nói kỹ trong bài nghiệm thu lô áo. Còn cách chọn vị trí và kích thước hình in ngay từ đầu thì xem vị trí và kích thước hình in chuẩn.

Ai chịu trách nhiệm khi hình in lệch?

Xưởng chịu khi lô hàng lệch vượt dung sai đã chốt, hoặc lệch cùng một hướng do canh sai bàn in, hoặc in sai so với mẫu đối đã duyệt. Brand chịu khi tech pack không ghi mốc đo và dung sai, khi file thiết kế đặt hình lệch sẵn trong khổ in, hoặc khi đã duyệt mẫu rồi mới đổi ý về vị trí.

Ranh giới rõ tới mức nhàm chán: ai không ghi ra giấy, người đó mất quyền phân xử. Và cách rẻ nhất để không rơi vào vùng xám là duyệt một chiếc mẫu thật, đo nó, chụp nó, rồi lấy chính chiếc đó làm mẫu đối cho cả lô — quy trình may mẫu mất khoảng 3–5 ngày, ít hơn rất nhiều so với thời gian bạn mất để thương lượng một lô 300 áo lệch.

HYPO kiểm khâu này thế nào

Xưởng chúng tôi in in-house: 2 máy DTG Brother GTX, 2 dàn DTF, 4 máy thêu và máy khắc laser đặt cùng một chỗ với chuyền may. Điều đó có nghĩa là chiếc áo không phải đi qua tay một nhà thầu thứ ba — nơi mốc đo hay bị hiểu khác đi. Lô nào cũng đi qua 3 trạm QC, và tỷ lệ lỗi thực tế chúng tôi giữ ở mức dưới 2%.

Nói thẳng phần không đẹp: con số đó không phải 0, và không xưởng nào trung thực dám nói là 0. Sẽ vẫn có những chiếc lệch vài milimet mỗi hướng, vì đó là bản chất của việc in lên vải thun. Cái chúng tôi cam kết được là kiểu lệch thứ hai — lệch cùng một hướng cả lô — sẽ bị chặn ngay ở chiếc đầu chuyền, chứ không đi hết lô rồi mới lộ ra trong thùng hàng của bạn.